|
|
 |
 |
|
|
१२ शान्तिपर्व.jpg)
॥ श्रीः ॥
12.273. अध्यायः 273
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति प्रजापालनप्रकारप्रतिपादकद्युमत्सेनसत्यवत्संवादानुवादः॥ 1॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text
युधिष्ठिर उवाच। 12-273-0x(6310)(76191)
कथं राजा प्रजा रक्षेन्न च किंचित्प्रतापयेत्।
पृच्छामि त्वां सतां श्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि पितामह॥ 12-273-1(76192)
भीष्म उवाच। 12-273-2x(6311)
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्।
द्युमत्सेनस्य संवादं राज्ञा सत्यवता सह॥ 12-273-2(76193)
अव्याहृतं व्याजहार सत्यवानिति नः श्रुतम्।
वधाय नीयमानेषु पितुरेवानुशासनात्॥ 12-273-3(76194)
अधर्मतां याति धर्मो यात्यधर्मश्च धर्मताम्।
वधो नाम भवेद्धर्मो नैतद्भवितुमर्हति॥ 12-273-4(76195)
द्युमत्सेन उवाच। 12-273-5x(6312)
अथ चेदवधो धर्मोऽधर्मः को जातुचिद्भवेत्।
दस्यवश्चेन्न हन्येरन्सत्यवन्संकरो भवेत्॥ 12-273-5(76196)
ममेदमिति नास्यैतत्प्रवर्तेत कलौ युगे।
लोकयात्रा न चैव स्यादश्च चेद्वेत्थ शंस नः॥ 12-273-6(76197)
सत्यवानुवाच। 12-273-7x(6313)
सर्व एव त्रयो वर्णाः कार्या ब्राह्मणबन्धनाः।
धर्मपाशनिबद्धानां नाल्पोऽप्यपचरिष्यति॥ 12-273-7(76198)
यो यस्तेषामपचरेत्तमाचक्षीत वै द्विजः।
अयं मे न शृणोतीति तस्मिन्राजा प्रधारयेत्॥ 12-273-8(76199)
तत्त्वाभावेन यच्छास्त्रं तत्कुर्यान्नान्यथा वधः।
असमीक्ष्यैव कर्माणि नीतिशास्त्रं यथाविधि।
दस्यून्निहन्ति वै राजा भूयसो वाऽप्यनागसः॥ 12-273-9(76200)
भार्या माता पिता पुत्रो हन्यन्ते पुरुषेण ते।
परेणापकृतो राजा तस्मात्सम्यक्प्रधारयेत्॥ 12-273-10(76201)
असाधुश्चैव पुरुषो लभते शीतमेकदा।
साधोश्चापि ह्यसाधुभ्यः शोभना जायते प्रजाः॥ 12-273-11(76202)
न मूलघातः कर्तव्यो नैष धर्मः सनातनः।
अपि खल्ववधेनैव प्रायश्चित्तं विधीयते॥ 12-273-12(76203)
उद्वे तेन बन्धेन विरूपकरणेन च।
वधदण्डेन क्लिश्या न पुरोहितससदि॥ 12-273-13(76204)
यदा पुरोहितं वा ते पर्येयुः शरणैपिणः।
करिष्यामः पुनर्ब्रह्मन्न पापमिति वादिनः॥ 12-273-14(76205)
तदा विसर्गमर्हाः स्युरितीदं धातृशासनम्।
विभ्रद्दण्डाजिनं मुण्डो ब्राह्मणोऽर्हति शासनम्॥ 12-273-15(76206)
गरीयांसो गरीयांसमपराधे पुनः पुनः।
तदा विसर्गमर्हन्ति न यथा प्रथमे तथा॥ 12-273-16(76207)
द्युमत्सेन उवाच। 12-273-17x(6314)
यत्रयत्रैव शक्येरन्संयन्तुं समये प्रजाः।
स तावान्प्रोच्यते धर्मो यावन्न प्रतिलङ्घ्यते।
अहन्यमानेषु पुनः सर्वमेव पराभवेत्॥ 12-273-17(76208)
पूर्वे पूर्वतरे चैव सुशास्या ह्यभवञ्जनाः।
मृदवः सत्यभूयिष्ठा अल्पद्रोहाल्पमन्यवः॥ 12-273-18(76209)
पुरा धिग्दण्ड एवासीद्वाग्दण्डस्तदनन्तरम्।
आसीदादानदण्डोऽपि वधदण्डोऽद्य वर्तते॥ 12-273-19(76210)
वधेनापि न शक्यन्ते नियन्तुमपरे जनाः॥ 12-273-20(76211)
नैव दस्युर्मनुष्याणां न देवानामिति श्रुतिः।
न गन्धर्वपितृणां च कः कस्येह न कश्चन॥ 12-273-21(76212)
पक्वं श्मशानादादत्ते पिशाचांश्चापि दैवतम्।
तेषु यः समयं कश्चित्कुर्वीत हतबुद्धिषु॥ 12-273-22(76213)
सत्यवानुवाच। 12-273-23x(6315)
तान्न शक्नोषि चेत्साधून्परित्रातुमहिंसया।
कस्यचिद्भूतभव्यस्य लोभेनान्तं तथा कुरु॥ 12-273-23(76214)
राजानो लोकयात्रार्थं तप्यन्ते परमं तपः।
तेऽपत्रपन्ति तादृग्भ्यस्तथावृत्ता भवन्ति च॥ 12-273-24(76215)
वित्रास्यमानाः सुकृतो न कामाद्धन्ति दुष्कृतीन्।
सुकृतेनैव राजानो भूयिष्ठं शासते प्रजाः॥ 12-273-25(76216)
श्रेयसः श्रेयसोऽप्येवं वृत्तं लोकोऽनुवर्तते।
सदैव हि गुरोर्वृत्तमनुवर्तन्ति मानवाः॥ 12-273-26(76217)
द्युमत्सेन उवाच। 12-273-27x(6316)
आत्मानमसमाधाय समाधित्सति यः परान्।
विषयेष्विन्द्रियवशं मानवाः प्रहसन्ति तम्॥ 12-273-27(76218)
यो राज्ञो दम्भमोहेन किंचित्कुर्यादसांप्रतम्।
सर्वोपायैर्नियम्यः स तथा पापान्निवर्तते॥ 12-273-28(76219)
आत्मैवादौ नियन्तव्यो दुष्कृंतं संनियच्छता।
दण्डयेच्च महादण्डैरपि बन्धूननन्तरान्॥ 12-273-29(76220)
`यो राजा लोभमोहेन किंचित्कुर्यादसांप्रतम्।
सर्वोपायैर्नियम्यः स तथा पापान्निवर्तते॥' 12-273-30(76221)
यत्र वै पापकृन्नीचो न महद्दुःखमर्च्छति।
वर्धन्ते तत्र पापानि धर्मो ह्रसति च ध्नुवम्॥ 12-273-31(76222)
इति कारुण्यशीलस्तु विद्वान्वै ब्राह्मणोऽन्वशात्।
इति चैवानुशिष्टोऽस्मि पूर्वैस्तातपितामहैः।
आश्वासयद्भिः सुभृशमनुक्रोशात्तथैव च॥ 12-273-32(76223)
एतत्प्रथमकल्पेन राजा कृतयुगे जयेत्।
पादोनेनापि धर्मेण गच्छेत्रेतायुगे तथा।
द्वापरे तु द्विपादेन पादेन त्ववरे युगे॥ 12-273-33(76224)
तथा कलियुगे प्राप्ते राज्ञो दुश्चरितेन ह।
भवेत्कालविशेषेण कला धर्मस्य पोडशी॥ 12-273-34(76225)
अथ प्रथमकल्पेन सत्यवन्संकरो भवेत्।
आयुः शक्तिं च कालं च निर्दिश्य तप आदिशेत्॥ 12-273-35(76226)
सत्याय हि यथा नेह जह्याद्धर्मफलं महत्।
भूतानामनुकम्पार्थं मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्॥ ॥ 12-273-36(76227)
इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः॥ 273॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes
12-273-3 अव्याहृतं दण्ड्यानामप्यदण्ड्यत्वं प्राक्केनाप्यनुक्तम्। वधाय वष्येष्विति शेषः॥ 12-273-4 वधो नाम स च धर्म इति वदतोव्याघात इत्यर्थः॥ 12-273-8 अपचरेद्ब्राह्मणवचनमतिक्रामेत्। प्रधारयेद्दण्डम्। अधर्मेण शृणोतीति ट. थ. पाठः॥ 12-273-10 अनपराधिवधात् जन्मन्यस्मिन्नेव पापं फलतीत्याह भार्येति॥ 12-273-11 साधोः सकाशात् शीलं लभते॥ 12-273-14 ते दस्यवः॥ 12-273-15 बिभ्रदिति संन्यासिनोऽपि शास्यां इत्यर्थः॥ 12-273-16 गरीयांसमपि शास्युरिति शेषः। पुनःपुनरपराधे कृते तदा ते विसर्गं नार्हन्ति। प्रथमापराथे इवेति व्यतिरेकदृष्टान्तः॥ 12-273-18 धर्मोल्लङ्घनेऽप्यहन्यमानेषु चोरेषु पूर्वे पूर्वकाले॥ 12-273-19 अद्य कलौ॥ 12-273-21 नैव दस्युषु दया कार्येत्याह। नैवेति। कः कस्येहेति प्रश्नः। न कश्चन कस्यापीत्युत्तरम्॥ 12-273-22 चोरेषु मर्यादाकरणमपि न संभवतीत्याह पक्कमिति। तेषु समयं शास्त्रमर्यादां यः कुर्वीत स पक्वं श्मशानादादत्ते पिशाचान् दैवतत्वेन गृह्णाति। पात्रं श्मशानादिति ड. पाठः। पद्मं श्मशानादिति झ. पाठः। तत्र पद्मं शवालंकारमित्यर्थः॥ 12-273-23 लाभेनाथ तथा कुर्विति ड. पाठः॥ 12-273-24 ते राजानस्तादृग्भ्यः स्तेनेभ्योऽपत्रपन्ते ममापि राज्ये स्तेन इति लज्जां कुर्वतेऽतस्यथा वृत्ता लोकयात्रार्थं प्रजानां निर्दोषत्वं कामयानाः पितर इव तपस्विनो भवन्ति॥ 12-273-25 वित्रास्यमाना इति त्रासेनैव प्रजाः साध्व्यो भवन्ति॥ 12-273-29 दुष्कृतं दुष्टकर्मकारिष्यम्॥ 12-273-32 आश्वासयद्भिः द्रजा इति शेषः॥ 12-273-33 एतद्भूमण्डलं प्रथमकल्पने मुख्येवार्हिसाभवेन दण्डेन जयेद्वशीकुर्यात्। धिग्दण्डं वाग्दण्डमादातदण्डं वधृदण्डं च युगक्रमेण प्रजासु प्रवर्णयेदिति तात्पर्यम्॥ 12-273-35 निर्दिश्य निश्चित्य। तपोदण्डम्। राजभिः कृतदण्डास्तु सुच्द्यन्ति गलिना जाना इति दण्डस्यापि तपोवच्छुद्धिहेतुत्वस्मृतेः॥ 12-273-36 सत्याय ब्रह्मप्राप्तये। हि प्रतिद्धम्। महद्धमंफलं ज्ञानम्। गया येन प्रकारेणेह न जह्यात्तादृशमहिंसाख्यं धर्मं मनुरब्रवीत्॥


|
 100000 shlokas.jpg)
|
|
"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India. |
| |
| |
|
|
| |
|
|
| |
|
|